Constitutio Criminalis Carolina.html



Constitutio Criminalis Carolina - szesnastowieczny kodeks karny. Czas powstania tej konstytucji datuje się pod koniec lipca 1532 w Ratyzbonie. Uchwalona przez Sejm Rzeszy, ogłoszona przez Karola V w 1532r.

edytuj Historia powstania

Carolina (jak się ją potocznie nazywa) była próbą przełamania partykularyzmu prawa niemieckiego i ujednolicenia systemu. Składała się z 219 art. Dotyczyła prawa proceduralnego jak i materialnego. Była ona krokiem milowym w spisaniu prawa karnego dzięki czemu osiągnęła sławę poza krajami germańskimi a jej odmiany były uznawane za obowiązujące prawo w innych państwach. Istniało kilka wstępnych redakcji aktu, lecz były one kolejno odrzucane przez Sejm Rzeszy uznającym obawy władców terytorialnych o możliwość ograniczenia samodzielności prawnej ich terenów. Dlatego zawarto w niej klauzule salwatoryjną (łać. clausula salvatoria) oznaczającą sybsydiarność / posiłkowość stosowania Caroliny. Miała być używana tylko w wypadkach nieuregulowanych kwestii w prawie miejscowym. Mimo tego osiągnęła znaczny sukces.

Wzorowana była na dziele bawarskiego Bambergu (Constitutio Criminalis Bambergensis, CCB), które zostało wprowadzone w książęcej diecezji w 1507 r. przez biskupa Georga III, usilnie zabiegającego o o zreformowanie prawa. Literatura z Bambergu bardzo często określana jest przez prawników jako mater Carolinae (matka Karoliny). Być może tytuł ten zawdzięcza ona dworzaninowi Johannowi von Schwarzenberg (1463/65 -1528). Jako świecki prawnik pomagał on biskupowi przeprowadzać reformę prawną na terenie diecezji.

edytuj Rozwiązania szczegółowe

Illustration

• Obrona konieczna dopuszczalna, gdy zagrożone były tylko życie i zdrowie.
• Znała stan wyższej konieczności (np. kradzież z nędzy).
• Nakazywała uzależniać odpowiedzialność chorego od opinii biegłych.
• Jeżeli nastąpił błąd (niezgodność między rzeczywistością a jej odbiciem) co do faktu, wyłączał winę sprawcy i powodował bezkarność czynu.
• Pojawia się pierwsze ogólne określenie usiłowania.
• Stała na zasadzie prewencji ogólnej.
• Częściowo stosowała racjonalizację sprawiedliwościową.
• Często podwyższała karę przy drugiej recydywie.
• Stała na zasadzie publicznoprawnej.
• Istniała nadal instytucja skargi, lecz osobę składającą skargę zamykano w areszcie wraz z oskarżonym aby w przypadku pomówienia pociągnąć do odpowiedzialności osobę skarżącą (dlatego łatwiej było złożyć doniesienie o przestępstwie a postępowanie było wszczynane z urzędu)
• Stare rozwiązanie na morderstwo jako skryte i zabójstwo jako jawne uśmiercenie zastąpiono przyjętym w doktrynie włoskiej podziałem na uśmiercenie rozmyślne i nierozmyślne.
• Przewidywała w wielu przypadkach możliwość zasięgania przez sędziów opinii fakultetów prawa w razie pojawienia się wątpliwości.
• Szerokie stosowanie kary śmierci i kar mutylacyjnych.
• Wzmianka o więzieniu - lecz nie jako zakład odbywania kary, lecz miejsce przetrzymywania sprawcy przed wykonaniem wyroku [osadzenie w wieży].
• Znała kwalifikowane kary śmierci.
• Arbitralność sędziego polegająca na przyznaniu szerokiej swobody w wymierzaniu kary.
• Możliwość stosowania kar niewymienionych w kodeksie [poenae extraordinariae] - z reguły łagodniejsze
• Możliwość stosowania analogii co do spraw nie skodyfikowanych w Carolinie.
• Branie pod uwagę pozycji społecznej sprawcy czynu sankcjonowanego przez kodeks.
• Możliwość zaostrzenia kary jeśli dany czyn przestępczy zdarzał się nagminnie

edytuj Podział Constitutio Criminalis Carolina

edytuj Znaczenie

Stała się podstawowym źródłem prawa karnego Rzeszy. Studia nad nią prowadzili m.in. Benedykt Carpzow i Christian Thomasius. Zawierała również mała ilość norm dotyczących procesu obchodzenia się z czarownicami w czasach inkwizycji.

edytuj Ciekawostki

• Benedykt Carpzow - znany komentator "Caroliny" szczycił się tym, iż rzekomo za swego urzędowania w Trybunale Lipskim wydał 20 tyś. wyroków śmierci.
• Jako przyjęcia zasady kar odzwierciedlających czyn, "Carolina" przewidywała aż 8 kar śmierci: spalenie, ścięcie, ćwiartowanie, łamanie kołem, powieszenie, utopienie, zagrzebanie żywcem, wbicie na pal.
• Przy przestępstwach zagrożonych kwalifikowaną karą śmierci zaostrzano jej wykonanie poprzez rozszarpywaniem ciała rozpalonymi kleszczami, bądź ciągnięciem końmi na miejsce wykonania wyroku.

edytuj Bibliografia

• Emil Brunnenmeister: Die Quellen der Bambergensis. Ein Beitrag zur Geschichte des deutschen Strafrechts, Leipzig 1879.
• Josef Kohler / Willy Scheel (red.): Die Carolina und ihre Vorgängerinnen. Text, Erläuterungen, Geschichte, 4 tomy., Halle a. d. Saale 1902 (ND Aalen 1968).
• Gustav Radbruch / Arthur Kaufmann: Die Peinliche Gerichtsordnung Kaiser Karls V. von 1532 (Carolina), Stuttgart 1991.
• Sönke Lorenz: Aktenversendung und Hexenprozeß. Dargestellt am Beispiel der Juristenfakultät Rostock und Greifswald (1570/82-1630), 3 tomy., Frankfurt a. M. / Bern / New York 1983.
• Peter Oestmann: Hexenprozesse am Reichskammergericht (za: Quellen und Forschungen zur höchsten Gerichtsbarkeit im Alten Reich; Bd. 31), Köln 1997.
• Winfried Trusen: "Rechtliche Grundlagen der Hexenprozesse und ihre Beendigung", in: S. Lorenz / D. Bauer (red.), Das Ende der Hexenverfolgung (w: Hexenforschung, t. 1), Stuttgart 1995.
• Claudia Kauertz: Wissenschaft und Hexenglaube. Die Diskussion des Zauber- und Hexenwesens an der Universität Helmstedt 1576-1626 (w: Hexenforschung, t. 6), Bielefeld 2001.
• Michael Ströhmer: "Von Hexen, Ratsherren und Juristen. Die Rezeption der Peinlichen Halsgerichtsordnung Kaiser Karls V. in den frühen Hexenprozessen der Hansestadt Lemgo 1583-1621" (w: Studien und Quellen zur westfälischen Geschichte, t. 43), Paderborn 2002.
• Artur Wójtowicz, Kryminalna Karolina, http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,2844
• Czepelak M., Halberda J., Michalak A., Śmiałek K., Węglarz M., Historia prawa sądowego, Kraków 2000;
• Sójka-Zielińska K., Historia prawa, Warszawa 1997.

edytuj Zobacz też

• Karol V Habsburg