| COMMON LAW |
PRAWO STANOWIONE |
| Stworzony w XIII wieku w Anglii |
Opiera się na prawie rzymskim, spisywanym przez glosatorów |
| źródła |
prawa |
| duża rola precedensu w tym systemie |
mała rola precedensów tym systemie |
| wysoka pozycja precedensu wśród źródeł prawa |
pozycja precedensu w orzecznictwie sądów |
| prawo stanowione jest najwyższym źródłem prawa (bowiem może uchylić precedens, precedens natomiast nie może uchylić ustawy)- zasada prymatu ustawy |
prawo stanowione jest najwyższym źródłem prawa - zasada prymatu ustawy |
| występowanie zasady stare decidis |
brak zasady stare decidis |
| mała rola kodeksów |
duża rola kodyfikacji prawa (kodeksów) |
| podział |
prawa |
| brak wyraźnego podziału na prawo publiczne i prywatne |
rozdział prawa publicznego i prywatnego |
| jednolita konstrukcja systemu sądowego: brak sądów administracyjnych i karnych |
w sądach istnieją wydziały karne i cywilne, istnieją również sądy administracyjne i konstytucyjne (system sądowy nie jest jednolity) |
| podział na common law i equity |
podział podstawowy na prawo cywilne i prawo karne |
| rola |
sędziów |
| rozstrzyganie spraw |
rozstrzyganie spraw |
| tworzenie prawa (precedens de iure) |
nie tworzą prawa (występują precedensy de facto - formalnie niewiążące) |
| wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie per analogiam (sprawy podobne) |
wykładnia i interpretacja prawa, wnioskowanie dedukcyjne, subsumpcja, per analogiam gdy można zastosować wykładnie rozszerzającą (interpretatio extensiva)- wolności i uprawnienia, w myśl zasady in dubio pro liberate |
| wydawanie wyroków, tworzenie precedensów (nie każdy wyrok jest precedensem) |
wydawanie wyroków, określanie kar i odszkodowań |
| judicial review (ocena zgodności prawa z Konstytucją) |
brak judicial review |
| mniejsza rola doktryny w orzecznictwie |
większa rola doktryny w orzecznictwie |
| norma |
prawa |
| norma prawna precedensu |
norma prawna kodeksowa |
| norma indywidualna (wyrok), która może stać się normą generalną w przyszłości, |
norma generalna, trzy- lub dwuczłonowa jako podstawa systemu |
| wyrok sądu jest normą |
wyrok sądu nie jest normą |
| rola |
ławy przysięgłych |
| występowanie ławy przysięgłych (jury) |
występowanie ławników (razem z sędzią decydują o wyroku) |
| znaczący udział czynnika ludzkiego w systemie (np. Konstytucja Stanów Zjednoczonych gwarantuje prawo do procesu z udziałem jury) |
mniejszy udział czynnika ludzkiego w systemie (biorą udział w sprawach rodzinnych i pracowniczych) |
| wyrok w procesie karnym: ława orzeka o winie, sędzia o karze |
wyrok w procesie karnym: sędzia orzeka o winie i karze |
| wyrok w procesie cywilnym: ława orzeka o tym, kto ma rację i o odszkodowaniu, sędzia ewentualnie może zmniejszyć jego wysokość |
wyrok w procesie cywilnym: ławnicy orzekają na równi z sędzią |